Anasayfa / Metamorfik Kayaçlar / Metamorfik Kuşaklar ve Metamorfik Fasiyesler Nelerdir?

Metamorfik Kuşaklar ve Metamorfik Fasiyesler Nelerdir?

Metamorfik kuşakların ilk sistematik incelenmesini 1800’lü yılların sonlarına doğru İskoç Dağlarının güneybatısında yüzeyleyen Dalradiyen Şistlerinde çalışan George Barrow ve diğer İngiliz jeologları gerçekleştirmiştir. Kilce zengin çökel kayaçlar burada bölgesel metamorfizmaya uğramıştır. Bu metamorfizmanın ürünleri olan metamorfik kayaçlar, belirli silikat mineral topluluklarının varlığına göre farklı kyşaklara ayrılabilir. Her biri bir ya da daha çok indeks mineralin varlığıyla tanımlanan bu mineral toplylykları, farklı metamorfiza derecelerini gösterirler.

 

Barrow ve arkadaşlarının artan metamorfizma şiddetini göstermek için seçtikleri ideks mineraller klorit, biyotit, granat, stavrolit, kyanit (disten) ve sillimanittir. Bunların kilce zengin çökel kayaçlardan gelen metamorfik mineraller olduğuna dikkat ediniz. Diğer mineral toplulukları ve indeks mineraller ise farklı ilksel bileşime sahip kayaçlardan türemiştir.

 

metamorfik kuşak, metamorfik fasiyes
ve

 

Metamorfik indeks minerallerinin ardışık biçimde ortaya çıkışı, metamorfizmanın dereceli olarak artışını ya da azalışını gösterir. Düşük dereceliden yüksek dereceli kuşaklara giderken belirli bir indeks mineralin ilk kez ortaya çıkışı, o mineralin oluşumu için gerekli olan en az sıcaklık ve basınç koşullarının olduğu yeri gösterir. Bu indeks mineralin ilk göründüğü yerler bir harita üzerinde birleştirildiğinde ortaya eşit metamorfik şiddette bir çizgi ya da izograd çıkar. İzogradlar arasındaki bölgeye ise metamorfik kuşak denir. Metamorfik indeks minerallerin bulundukları yerleri gözeterek jeologlar, tüm bir alanın metamorfik kuşaklarını gösteren bir haritayı oluşturabilirler.

 

Farklı metamorfik kayaçlara yönelik yapılmış çok sayıda çalışma, herhangi bir kayacın dokusu ve bileşiminin metamorfizma ile bozunduğu halde tüm kimyasal bileşiminin çok az değişebildiğini göstermiştir. Öyleyse aynı ilksel kayadan türeyen ve giderek artan biçimde daha yüksek dereceli metamorfik kayaçlarda bulunan farklı mineral topluluklarının nedeni sıcaklık ve basınçtaki değişimlerdir.

 

Metemorfik fasiyes, aynı sıcaklık – basınç koşullarında oluşmuş kendine özgü mineral topluluklarıyla temsil edilen metamorfik kayaçlar grubudur. Her fasiyes, içerdiği en ayırtman kayaç ya da minerale göre adlandırılır. Örneğin görece daha düşük sıcaklık ve basınç koşyllarında oluşan yeşil renkli metamorfik klorit minerali, yeşilşist fasiyesine ait kayaçları işaret eder. Artan biçimde daha yüksek sıcaklık ve basınç koşullarında ise amfibolit ve granülit fasiyesi gibi başka metamorfik fasiyesler gelişir.

 

Genellikle ilksel kayaçların kilce zengin olduğu alanlara uygulanmasına rağmen metamorfik fasiyes kavramı bazı değişikliklerle diğer durumlarda da kullanılabilir. Ancak ilksel kayaçların saf kuvars kumtaşları ya da saf kireçtaşları ya da dolotaşları olduğu alanlara uygulanamaz. Böylesi kayaçlar sırasıyla yalnızca kuvarsitleri ve mermerleri ortaya çıkartır.

Bir önceki yazımız olan Matamorfizmanın Etkenleri Nelerdir? başlıklı makalemizde akışkanların etkinliği, litostatik basınç ve metamorfizma etkenleri hakkında bilgiler verilmektedir.

  • Facebook
  • Twitter
  • Google+
  • Linkedin
  • Pinterest

Yorum yapmak ister misin?

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir