Anasayfa / Maden Jeolojisi / Anortozitin Bulunuşu, Oluşumu ve Anortozitin Ekonomik Önemi

Anortozitin Bulunuşu, Oluşumu ve Anortozitin Ekonomik Önemi

Anortozitlerin ana mineralleri olarak plajiyoklaslar ve az oranda piroksenler oluşturmaktadır. Plajiyoklaslar protoklastik doku (interlocking texture) göstermektedir. Magmatizma ve Yeryuvarının Gelişimi  konusunda anortozitler hakkında kısaca bahsetmiştik. Bu konumuzda anortozitler hakkında daha detaylı bilgiye yer vererek ve gibi sorulara hep birlikte cevaplar arayarak daha da derinlere inerek mantık süzgecinden geçirip bulunuş ve oluşum koşullarını kafamızda canlandıracağız.

 

Anortozitin Bulunuşu ve Anortozitlerin Oluşumu

Anortozitler büyük masifler halinde Prekambriyen kalkanlarda ve bir de ara seviyeler halinde Bushveld (Güney Afrika) ve Stillwater (Montana) gibi stratiform lapolitlerde bulunurlar. İyi bilinen masiflerin başında Kuzey Amerika (Minnesota, Kebek, Adirondaks, Labrador), İskandinavya (Norveç, Finlandiya) ve Güney Afrika‘dakiler gelir.

 

anortozit foto
Anortozit : ana minealleri plajiyoklas ve az oranda piroksen oluşturmaktadır.

 

Anortozitlerin kökeni henüz tam açıklığa kavuşmuş değildir. Yapısal veriler nedeniyle, anortozitlerin (Busveld ve Stillwater gibi stariform masiflerde bulunanlar hariç) bugünkü yerlerinde daha çok hamur bir halde sokulum yaptıkları, esas kütleyi oluşturan kristaller arsında kayganlaştırıcı rol oynayan çok az bir ergimiş kısım bulunduğu düşünülmektedir.

 

Bu kayganlaştırıcı ergimiş kısımın yerleşme sonunda kristallendiği ve deformasyon göstermeyen mineralleri oluşturduğu kabul edilmektedir. Nitekim anortozitlerde, deforme, kırılmış kristallerin neformasyon feldispatlarıyla yeniden kaynaklanmış olmaları (protoklastik doku) yukarıdaki görüşü desteklemektedir.

 

Anortozitlerin özellikle kalsik plajiyoklas içerenlerin ağırlık yoluyla farklılaşma mekanizmasıyla nasıl olup da piroksenlerden bu kadar arınarak toplanabildikleri aydınlatılmayan bir noktadır. Bu yüzden anortozitlerin metazomatik yolla meydana geldikleri de ileri sürülmektedir. Ancak bunun mekanizması da tatminkar bir şekilde açıklanabilmiş değildir. Anortozitlerin diğer önemli bir özelliği de yarı derinlik ve yüzey kayaçlarının bulunmamasıdır.

 

anortozit
Anortozitin arazideki görünümü.

 

Anortozitlerin anateksi yoluyla meydana geldikleri ileri sürülmüştür. Buna göre Norveç’in güney batısında “Egersund “bölgesindeki anortozitler olasılıkla daha önce mevcut magmatik anortozitlerin kısmi anateksisi yoluyla oluşmuştur.

 

Stratiform lapolitlerideki anortozit seviyelerinin magmatik kökeni üzerinde hemen hemen görüş birliği vardır.  Buna karşın Antekambriyen kalkanlardaki büyük, katazon anortozitlerinin kökeni çok tartışmalıdır. Bowen, bunların da magmatik kökenli olduğunu savunmakta. Gabroik bir magmadan çeşitli mekanizmalarla plajiyoklasların ayrılabileceğini ileri sürmektedir. Örneğin kristallenme esnasında kabuk hareketleri gibi yollarla kütlenin sıkışması sonucunda geriye kalan sıvının, basıncı az olan kısımlara kaçarak kristallenmiş kütleden ayrılabileeği (filter-press) düşünmektedir. Michet ise birincil gabroik bir magmanın daha çok pelitik malzemeyle karışması sonucu plajiyoklasik bir magmanın oluşabileceği ileri sürmektedir.

 

Anortozitin Ekonomik Önemi

En fazla norit, anortozit ve gabro gibi bazik kayaçların egemen olduğu statiform komplekslerde ekonomik öneme sahiptir. Bu durumda anortozitlerin ekonomik önemi başlıca:

 

  • İlmenit, titanı magnetit, magnetit yatakları ve bunlar içinde gizlenmiş vanadyum (Bushveld – Güney Afrika, Egersund – Norveç, Allard Lake – Kanada, Otanmaki – Finlandiya, Bihar Havzası – Hindistan)
  • Pirotin, pentlandit, nikelli pirit, kalkopirit gibi yatakları ve bunlar içinde gizli platin, palladyum, altın, gümüş, arsenik (Petsamo, Norilsk, Montchegorsk – Rusya, Bushveld – Güney Afrika, Sudbury – Kanada, Varllo – İtalya)
  • Davidit (U) ile birlikte tali olarak pirit, pirotin, magnetit, ilmenit, rutil (Tete – Mozambik, Radium Hill – Güney Avusturalya)
  • Kromit (Bushveld – Güney Afrika) yatakları büyük ekonomik değer arzederler, zira çok büyük yataklar oluştururlar.

Bir önceki yazımız olan Anortozit Dokusu ve Mineralojik Bileşimi başlıklı makalemizde anortozit dokusu, anortozit mineralleri ve anortozit mineralojik bileşimi hakkında bilgiler verilmektedir.

  • Facebook
  • Twitter
  • Google+
  • Linkedin
  • Pinterest

Yorum yapmak ister misin?

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ataşehir escort Kadıköy escort ümraniye escort ümraniye escort bayan istanbul escort