Bor Nedir? Bor Özellikleri Nelerdir?

Bor Nedir?

Metal – ametal arası yarı iletken özelliğe sahip olan bor periyodik çizelgede B simgesi ile gösterilir. Bor‘un atam numarası 5, atam ağırlığı ise 10,81 g/mol‘dür.

bor

Bor Özellikleri Nelerdir?

Her ne kadar bor bileşiklerinin binlerce yıldır bilinmese de, elementel bor; bor oksidin potasyum ile ısıtılması sonucunda GayLussac, Louis Jacques Thenard ve Sir Davy tarafından, 1808 yılında keşfedilmiştir.

bor

Bor; yer kabuğunda en fazla bulunan 51. element olup, doğada serbest halde bulunur. Tahmini olarak 250‘den fazla minerali ve bileşiği bulunmaktadır. Bor minerali metal ve ametal elementlerle yaptığı bileşiklerde farklı nitelikler kazanır bunun için sanayide birçok alanda kullanılmasına olanak verir.

bor

Amorf bir toz halindeki bor elementi koyu kahverenginde, kristal halinin rengi ise, sarımsı kahverengidir. Görünüm ve optik özellikleri bakımından elmasa benzeyen kristalize bor hemen hemen elmasa eşdeğer sertliktedir. Bor elementinin,10B (% 18,8 ) ve 11B (% 81,2) olmak üzere iki doğal izotopu bulunur. Borun radyoaktif izotopları ise, 8B ve 12B‘dir (Okur, 2008; Greenwood ve Earnshaw, 1984; Greenwood, 1975).

 

Dünyadaki bor rezervi

Dünyada bor rezervinin toplandığı yerler; Güney-Orta Asya Orojenik Kemeri, Mojave Çölü, And Kemeri ve Rusyanın Doğusudur. Çizelge 1‘de bor rezervinin dünyadaki dağılımı gösterilmektedir. Dünyadaki bor rezervine bakıldığında yüzyıllarca kullanıma yetecek kadar bor vardır (BOREN, 2016).

 

Çizelge 1: Dünya bor rezervi (BOREN, 2016)

 

Türkiye’de bor

Dünyadaki bor rezervinin yaklaşık olarak %73‘ü Türkiye‘de bulunmaktadır. Ülkemizdeki bu bor rezervleri Eskişehir, Kütahya, Balıkesir, Bursa bölgelerinde yer almaktadır. Türkiye‘de en çok rezervi olan bor mineralleri boraks (Na4B4O2.10H2O) ve Kolemanit (Ca2B6O11.5H2O)2‘tir. Ülkemizde bulunan bu bor minerallerden kolemanit Kütahya, Balıkesir ve Bursa‘da, Tinkal ise Eskişehir‘de bulunmaktadır. Bunların yanı sıra, Balıkesir – Bigadiç‘te üleksit (NaCaB5O9. 8H2O) yatağı bulunmaktadır (Eti Maden, 2018).

 

Borun kullanım alanları

Çeşitli madencilik yöntemi ile elde edilen bor minareleri fiziksel ve kimyasal süreçlerden geçirilerek kullanıma uygun birçok bor kimyasallarına dönüştürülür. Dünya da bor türevlerinin kullanım alanlarını, % 47 cam (yalıtkan tipi cam elyafı, boroksilat cam), %16 tarım, %15 seramik-frit, % 2 deterjan – temizlik ürünleri olarak sınıflandırmak mümkündür. Geriye kalan %20‘ lik kısım ise elektronik sektörü, astronomi, nükleer sektöründe, polimer malzeme üretimi ve nanomalzeme üretim sektörlerinde kullanılmaktadır.

 

Türkiye‘de ise, bor türevleri %36 cam, %31 seramik, %9 deterjan, %7 tarım, %4 tutkal ve %14 diğer sektörler olmak üzere kullanım alanlarına sahiptir. Son zamanlarda kaya gazı üretiminde; sondaj kuyusunun yalıtılmış bölümüne pompalanan yüksek basınçlı su ile kuyu çevresinde çatlak oluşturma işlemi olan hidrolik çatlatmadaki sıvı çatlakların basınç düşmesinde kapanma riskini önlemek için kullanılmaktadır (Eti Maden, 2018).

Bir önceki yazımız olan Doğal Taşlarda Görülen “Mineraloji Kaynaklı” Jeolojik Sorunlar başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

yorum Yap