Tortul Kayaçlar Nasıl Oluşur?

Yeryüzünü oluşturan kayaçlar dış kuvvetler (akarsular, rüzgârlar, buzullar, dalga ve akıntılar gibi )tarafından ufalanır ve taşınır. Taşınan malzemeler akarsu, göl, deniz ve okyanus tabanları ile çukur alanlarda tabakalar halinde biriktirilir. Bu tabakala zaman içinde sıkışarak tortul kayaçlara dönüşür. Tortul kayaçların en önemli özelliği, oluştukları dönemlere ait bitki ve hayvan kalıntıları olan fosillere sahip olmasıdır.

 

kirintili tortullar

 

Bitki parçaları kalın ve geçirimsiz tortullar arasında veya su içinde kalır. Bu parçacıklar zaman içerisinde bakterilerin de etkisiyle karbon bakımından zenginleşir. Böylece organik tortulların en tipik örneği olan kömür oluşur. Karbonlu organik tortulların sıvı olanları ise petrolü oluşturur. Oluşumu kömür ile benzerlik gösteren petrol, jeolojik geçmişte yaşamış bitki ve hayvan kalıntılarının oksijensiz denizel bir ortamda sıcaklık, basınç ve organizmaların etkisi ile değişime uğraması sonucu meydana gelir.

 

kimyasal tortul kayaclar
a) Güver Kanyonu (Antalya)                                                                           b) Karaca Mağarası (Gümüşhane)

 

Kireç taşı mağaraları karstik şekillerden biridir. Bu mağaralar, kalkerli arazi içinde suların eritme ve aşındırması sonucu meydana gelen yer altı boşluklarında oluşur. Kayaköy Polyesi (Fethiye-Muğla) kireç taşının erimesi sonucu gelişmiş bir karstik yüzey şeklidir.

 

Özet olarak tortul kayaçların oluşumuyla ilgili şunları söylememiz gerekiyor. Kayaçların dış kuvvetler tarafından parçalanarak ufalanıp taşınması sonucu okyanus, göl, deniz ve akarsu gibi tabanlarda birikerek oluşmaktadır. Diğer kayaç türlerinden ayıran ayırtman özelliği ise bitki ve hayvan fosilleri içermesidir. Organik tortul kayaçlar ise zaman içerisinde kömür ve petrol gibi enerji bakımından önemli ham maddeleri oluşturmaktadır. Oluşması için gerekli ortam şartı ise en başta oksijensiz denizel bir ortamda sıcaklık, basınç ve organizmaların etkisinin gerekli olmasıdır.

Bir önceki yazımız olan Toprak Bozulması ve Toprak Aşınması başlıklı makalemizde örtü aşınması, toprak aşınması ve toprak bozulması hakkında bilgiler verilmektedir.

You might also like More from author

3 Comments

  1. Sadi Güven

    Tortul kayaçların oluşumu ile ilgili sınavda soru gelmişti. Hemen hemen aynı şeyleri yazdım. Umarım hoca doğru kabul eder 🙂

  2. Şeyda Çayıroğulları

    Tortul kayaçların oluşumu kısaca kayaçların dış kuvvetlerinin etkisiyle parçalanıp ufalanarak rüzgar ve benzeri doğal olaylar vasıtasıyla taşınarak birikmesi sonucu oluşur. Tortul kayaçların en önemli özelliği ise oluştukları döneme ait bitki ve hayvan kalıntılarını içerebildikleri için, oluştuğu dönem hakkında bize ayrıntılı bilgi verebilirler.

  3. Yasin Erdem

    Tortul kayaçların en önemli özelliği kayaçlar içerisinde bitkisel ve hayvansal kalıntılar bulundurabilir olmasıdır.

Leave A Reply

Your email address will not be published.