Püskürük Kayaçlar Nasıl Oluşur?

Magmanın; yer kabuğunun farklı derinliklerindeki taşlar, tabakalar arasına sokularak yavaş yavaş soğumasıyla “iç püskürük” kayaçlar oluşur. Soğuma yavaş olduğu için iç iri unsurlu olur. Magmanın volkanik faaliyetler sonucu yeryüzüne çıkmasıyla dış püskürük kayaçlar oluşur. Lavlar havayla temas edince hızlı
soğuduklarından ince kristalli veya camsı bir özellik gösterir.

 

puskuruk kayaclar
Püskürük kayaçların oluşumu

 

Bir iç püskürük taşı olan granit, kendine özgü yüzey şekillerini oluşturması ile diğer kayaç türlerinden
ayrılır. Granitin bu özelliği onu oluşturan elementlerin özellikleri, kayacın çatlaklı olup
olmadığı ya da ne derece çatlaklı olduğu ile ilgilidir. Çatlaklı olması granitin ayrışma şiddetini artırır.

granit bloklari
Granit blokları

Kütle hâlindeki granitler, fiziksel ve kimyasal ayrışmaya uğradıklarında değiþik boyut ve şekillerde bloklara
dönüşür. Granitlerin ayrışması sonucu yer yer birbiri üzerinde yer alan irili ufaklı ve köşeleri yuvarlaklaştırılmış
bloklardan oluşan bir topoğrafya şekli meydana gelir. Buna tor topoğrafyası denir.

 

Kuzey iskocya tor topografyasi
Kuzey İskoçya’da granit bloklarından oluşan tor topoğrafyasından görünüm

 

Tor topoğrafya şekillerinde, kayacın özelliklerinin yanı sıra iklim şartları da etkilidir. Sıcak ve
nemli iklim bölgelerinde kimyasal ayrışma ve çatlak yoğunluğunun etkilerine bağlı olarak onu oluşturan
kuvars, feldspat ve mikaya ayrışır. Bu bölgelerde dik yamaçlarda granit kütleleri dik duvarlar
ya da kütleleşmiş bloklar hâlinde bulunur. Günlük sıcaklık farklarının fazla olduğu, fiziksel
parçalanmanın ön plana çıktığı yüksek dağlık sahalarda ise yüzey şekilleri keskin kenarlı, köşeli
dikliklerden oluşan sarp bir görünüm alır. Burada oluşan ayrışma ürünleri irili ufaklı granit
parçalarıdır.

 

tuf
Tüf

 

Tüfler, volkanlardan çıkan ince boyutlu malzemelerin (özellikle küllerin) oluşturduğu kayaçlardır. Açık renklidir ve çok kolay aşınır. Volkanik tüfler, yurdumuzda Nevşehir-Ürgüp-Göreme yöresinde karakteristik yüzey şekillerinin gelişmesine neden olmaktadır.

 

peri bacalari
Ürgüp – Göreme’deki peri bacaları

Bir önceki yazımız olan Çizgi Rengi başlıklı makalemizde çizgi rengi nedir hakkında bilgiler verilmektedir.

İlgili kelimeler: püskürük kayaçların bulunduğu alan nasıl olur

You might also like More from author

Leave A Reply

Your email address will not be published.