Mekanik Tabakalar

Bugün biliyoruz ki mantonun üst kesimi ve dünyanın en dış bölümü kısmen soğuk ve kırılgan niteliktedir. Bu bölüm oldukça farklı kimyasal bileşime sahip malzemelerden oluşur. Ancak mekanik deformasyona bir tek kütleymiş gibi yanıt verirler. Dünyanın bu en dıştaki kırılgan kabuğuna litosfer () ismi verilegelmiştir. Ortalama 100 km kalınlığı olmakla birlikte litosfer yaşlı kıtaların (kalkanların) altında 250 km ve hatta daha kalın, okyanus sırtlarında yalnızca birkaç km, yaşlı okyanuslarda 100 km kadar olabilmektedir.

Litosferin altında, yumuşak kısmen zayıf bir katman olan astenosfer () bulunur. Astenosferin üstten 150 km kadarlık bir bölümü içinde az miktarda erimenin gerçekleşebileceği bir sıcaklık /basınç rejimine sahiptir. Bu çok zayıf zon içerisinde, litosfer daha alttaki astenosferden ayrılmıştır. Sonuçta litosfer astenosfer üzerinde bağımsız olarak hareket edebilmektedir.

Şurası önemlidir ki, yerküredeki değişik malzemelerin dayanımları onların bileşimleri yanında üzerlerine etkiyen basınç ve sıcaklığa da bağlıdır. Dolayısıyla derinlere doğru gidildikçe kayaçların mekanik dayanımı azalır, daha kolay deforme olurlar. Üst astenosfer derinliklerinde artık kayaçlar ergime noktalarına yaklaştıklarından dayanımları epey azalmıştır. Bu zonun daha altlarında basınç artan sıcaklığın etkisini hafifletir ve kayaçların dayanımını arttırır.

Bir önceki yazımız olan Katı Dünya başlıklı makalemizde katı dünya, kıta elfi ve kıta okyanus geçişi hakkında bilgiler verilmektedir.

You might also like More from author

Leave A Reply

Your email address will not be published.